Dat er problemen rondom Roma’s waren in het Oost-Europa wist ik al voordat ik in Slowakije aankwam. Maar dat ze van deze aard zijn, daar ben ik toch wel erg van geschrokken. Zoals ik al in mijn vorige weblog schreef, wil tachtig procent van Slowaken geen zigeuner als buur. Aan de ene kant spreken cijfers, zoals mij ooit verteld is door mijn docent economie. Maar deze statistieken vertellen mij natuurlijk niets over wat de mensen echt denken en voelen. Ik voelde me dus verplicht om in gesprek te gaan met een aantal Slowaken. Met een brok in mijn keel hoorde ik de ene racistische uitspraak na de andere aan. Niet dat elke Slowaak nu meteen een racist is, maar het is duidelijk dat het thema erg gevoelig ligt. Het kostte dan ook erg veel moeite om in mijn rol als journalist te blijven.

Zo interviewde ik bijvoorbeeld onze host Igor, naar aanleiding van de zigeunerwijk die we de vorige avond hadden bezocht. Volgens hem stonken Roma’s. Niet omdat ze geen water hebben om zich te wassen, maar omdat dat genetisch is bepaald. Een economie student uit Kocise trok na een interview de volgende conclusie: ´Roma’s zijn degene die rascistisch zijn, niet wij.’ De schoonbroer van Igor wist de kwestie beter te nuanceren. Hij vertelde dat de meeste Roma´s in een vicieuze cirkel terecht komen. ‘Niemand neemt een zigeuner in dienst, waardoor de werkloosheid in sommige Romagemeenschappen rond de honderd procent ligt. Het is dan niet gek als ze verzeild raken in het criminele circuit om toch aan hun geld te komen.’ Volgens hem voelen veel Slowaakse arbeiders zich achtergesteld, omdat het geld van de regering naar de Roma’s gaat en niet naar hen. ‘Eigenlijk heeft alles te maken met de angst voor het onbekende, want niemand weet eigenlijk iets over het echte leven van de zigeuners.’ Ze projecteren hun angst op de Roma’s, waardoor ze vaak rascistisch overkomen. Zonder dat ze dat eigenlijk doorhebben.’

Af en toe is het echt onbegrijpelijk. In gesprekken met studenten, hoogopgeleide mensen, kun je urenlang over de meest uiteenlopende zaken spreken. Drugs, liefde en sex; het is vaak geen enkel probleem. Maar zodra je het woord Roma in de mond neemt, word je vreemd aangekeken. ‘Wat interesseren die mensen jou? Kijk maar uit, je komt waarschijnlijk niet levend terug’, zeggen ze met een glimlach op hun gezicht. Wat is dat toch? In mijn zoektocht naar het antwoord kom ik terecht bij Christina, een journaliste die schrijft voor de Roma Press Agency. Zij nam me samen met Joeri en Marina mee naar Rankovce, een Romagemeenschap op vijftig kilometer van Kosice.

Voor het eerst heb ik oog voor de schoonheid van het landschap. Voor je gevoel rijd je zo de boeken van J.R Tolkien binnen. Kleine huisjes, houte kerkjes en hoog in de lantaarnpalen hangen nog steeds de verweerde luidsprekers waarmee in vervlogen tijden de rode boodschap werd verkondigd. Maar dan zie je opeens de veredelde krottenwijken van de Roma’s en maakt de realiteit je wakker. Niks voor niets vergelijkt Christana de gemeenschap met een ghetto. De huizen zijn gemaakt van hout en klei, het dak bestaat meestal uit aan elkaar geknoopte lakens. Je moet uitkijken dat je voet niet verdwijnt in een van de vele gaten in de weg. ‘Mensonwaardig’ is het eerste wat in me opkomt. In het eerste huisje waar we naar binnen gaan, leven acht mensen op niet meer dan dertig vierkante meter. Vol verbazing luister ik naar de machteloze verhalen van de moeder van het gezin. De helft van haar kinderen zit niet op school en voor vers water moet elke dag kilomers te voet worden afgelegd. Maar als ik vervolgens het huisje verlaat, blijkt het hele dorp uitgelopen te zijn om ons te zien.

Uit alle hoeken en gaten komen prachtige kinderen aangesneld die mij met grote bruine ogen aanstaren. Er wordt gelachen, gedanst en gezongen. Het doet me zo veel goed dat deze mensen ondanks hun beroerde en uitzichloze situatie nog zoveel van het leven kunnen genieten. Maar de persoonlijke verhalen doen me pijn. Op alle fronten worden de Roma´s gediscrimineerd en het ziet er niet naar uit dat daar in de toekomst verandering in komt. Daarvoor zijn mensen nodig als Christina, die zich echt verdiept in hun leven. Die zich in de Romagemeenschap nestelt, luistert naar hun verhalen om zo hun cultuur te begrijpen. ‘Het echte verhaal van de Roma’s moet verteld worden, om zo alle vooroordelen van de Slowaken uit de wereld te helpen´, zegt ze keer op keer.

Haar passie begon tien jaar geleden, toen ze op de redactie werkte van een landelijke krant. Een zigeuner kwam daar om aandacht te vragen voor zijn problemen. Niemand wilde hem helpen en omdat Christina de jongste van het stel was, moest zij maar met hem praten. ‘Hij vertelde mij zijn verhaal en ik wist helemaal niet dat dit soort dingen aan de hand waren in Slowakije. Sinds die dag ben ik aan het vechten voor de Roma’s. Dag en nacht.’ Ondertussen heeft ze een boek gepubliceerd over de problemen van de zigeuners, schrijft ze wekelijks artikelen voor de Roma Press Agency en werkt ze aan een documentaire over een Romagemeenschap in het oosten van Slowakije. Vrienden en familie hebben haar de rug toegekeerd, omdat ze niet begrijpen waarom ze met Roma’s werkt. Ze woont in een krot van een huis, omdat maar weinig media geinteresseerd zijn in artikelen over zigeuners. Ze beseft zich maar al te goed dat ze niet de makkelijkste weg heeft gekozen. ‘Maar ik rust niet voordat dit probleem de wereld uit is en de zigeuners geaccepteerd worden in Slowakije.’  Een prachtig streven. Fantastisch om te zien dat iemand als Christina zich nog op deze manier inzet voor de problemen van een minderheid. Ik weet in ieder geval zeker dat ik nog een keer terugmoet naar Slowakije om me nog meer te verdiepen in het verhaal van de Roma’s. Na zo een bijzondere ervaring kan ik niet anders.